Marek Grechuta, artysta utożsamiany przez długie lata ze śpiewaniem polskiej poezji, od początku kariery był autorem ważnej części wykonywanych przez siebie tekstów. Dość przypomnieć takie piosenki jak Będziesz moją panią, Nie dokazuj, Świecie nasz czy Dni, których nie znamy. Do własnych wierszy skomponował Jeszcze pożyjemy, Godzinę miłowania czy Historię pewnej podróży. Ale dopiero ostatnie albumy to dzieła w pełni autorskie. Pierwszy był KRAJOBRAZ PEŁEN NADZIEI (1989).
 
Zaprezentowane tutaj teksty poruszają tematy bliskie autorowi od dawna, można też przyjąć, że układ materiału jest na tym albumie – do pewnego stopnia – programowy (w pełni „programową” płytą jest cykl DZIESIĘĆ WAŻNYCH SŁÓW z 1994 roku).
Nic dziwnego, że piosenki te zainspirowały widowisko telewizyjne zatytułowane, jak sama płyta, „Krajobraz pełen nadziei” (1990 – reż. St. Lenartowicz i Andrzej Maj). Teksty Marka Grechuty nie po raz ostatni okazały się „prowokujące wizualnie”.
 
Album otwiera oryginalna dedykacja: wiersz poświęcony… wierszom. A naprawdę roli poezji w życiu artysty i w życiu każdego wrażliwego człowieka. Grechuta dzieli się ze słuchaczem swoimi refleksjami na temat tego, co sam robi na styku dźwięku i słowa. „Nie można żyć bez wody, nie można żyć bez chleba…” – ani bez wierszy.
 
Poświęcona żonie artysty pieśń Nieoceniona otwiera cykl kilku utworów nie tyle „miłosnych”, co „na temat miłości” – w miejsce liryki na pierwszy plan wysuwa się tu bowiem filozoficzna refleksja. „Znosi cierpliwie niepokój słów, gorzkie niejedno przeżycie, aby na koniec powiedzieć znów, że jakże piękne jest życie”. Z tą otwartą deklaracją miłości małżeńskiej korespondują kolejne piosenki. Miłość drogę zna to utwór o wzajemnym przeznaczeniu („na pewno się spotkamy – miłość drogę zna”), natomiast w piosence Takiej miłości nam życzę artysta w poetyckich obrazach ujawnia przed nami, jak postrzega miłość i formułuje, jaka być powinna.

Tajemniczy uśmiech jest powrotem do cyklu ŚPIEWAJĄCE OBRAZY – to po prostu ostateczna wersja piosenki zainspirowanej obrazem Leonarda Da Vinci, „Mona Lisa”.
Utwór tytułowy jest manifestacją tytułowej nadziei: „Wierzę w promenadę ludzkich serc, biegnących w przyszłość, dal i przestrzeń”. Niecodzienny rodowód ma kolejna piosenka „podtrzymująca na duchu” – Pieśń wigilijna to modlitwa napisana w czasie stanu wojennego i wykonywana w Piwnicy pod Baranami: „Nie ma Twojej winy w tym, że jest jak jest, ale dla nas zdobądź się na mały gest”. Niniejszą edycję zamyka publikowane po raz pierwszy, prawdziwe „piwniczne” wykonanie tej pieśni!
 
Pieśń dla ludzi plonów to hymn na temat ciężkiej pracy prostych ludzi, na którą – jak zwraca uwagę Marek Grechuta – „ludzie sztuki i intelektualiści nie zawsze zwracają należytą uwagę”. Wyrażając swój głęboki szacunek dla tych ludzi oraz ich wysiłku, artysta nawiązuje bezpośrednio do swojego pięknego tekstu zainspirowanego obrazem Picassa Kobieta niesie chleb: „Chleb zdobyty wielkim trudem…”
 
Popularna piosenka Żyj tą nadzieją jest – podobnie jak utwór tytułowy – kolejnym
przesłaniem nadziei. Tym razem artysta szuka jej źródeł w postawach wielkich ludzi przeszłości: „Żyj tą nadzieją, co mieli Kolumb albo Bach…” Najdłuższa pora dnia, jak mówi Grechuta, to zapis jego refleksji „na godzinę przez zaśnięciem”. Pomimo melancholijnego tonu także i w tym utworze zawarte jest mocne przesłanie nadziei:
„Życie to nie sen – a więc nie prześpij go…”
 
KRAJOBRAZ PEŁEN NADZIEI, autorska płyta Marka Grechuty z 1989 roku, ma trzy podstawowe wątki i są nimi wiara, nadzieja i miłość – trzy najważniejsze muzy wszystkich poetów, od Villona po Okudżawę. Wiara w człowieka i sens jego pracy, wiara w poezję. Miłość do żony. Najwięcej jednak jest w tych strofach nadziei – niezniszczalnej nadziei, która wypełnia cały poetycki krajobraz Grechuty.

Nagrania dodatkowe z okresu, kiedy powstawał KRAJOBRAZ PEŁEN NADZIEI, rozpoczyna cykl tematyczny. „Sztandary Hasiora” narodziły się z długiej fascynacji sztuką Władysława Hasiora, wybitnego rzeźbiarza polskiego, wsławionego między innymi płonącymi ekspozycjami i cyklem symbolicznych „sztandarów”. Na szczęście utwory Grechuty znów okazały się tak „inspirujące wizualnie”, że powstał program telewizyjny „Pęknięte niebo – recital Marka Grechuty”. Obok autora wystąpiła w nim m.in. śpiewająca aktorka, Grażyna Trela oraz sam Władysław Hasior.
 
Sztandar Ikara zawiera przesłanie do współczesności: „Następny Ikar ze stali toczy silne ramiona przeciwko burzy…”. Dzięki takim artystom jak Hasior nadal czerpiemy
mądrość z mitologii i jesteśmy spadkobiercami nieustającego dziedzictwa antyku.
 
„Sztandary Hasiora”, poza interpretacjami indywidualnymi postrzegane zbiorowo jako dzieła sztuki, spełniają u Grechuty rolę szczególną. Sztandar może być znakiem wskazującym drogę „najbardziej potrzebnym zagubionym na szlaku” – kompozycja Sztandar szczęśliwej drogi nawiązuje do piosenki Pamięci wierszy i powtarza, jakże bliską Markowi Grechucie, tezę o niezbędności sztuki w życiu każdego człowieka.
 
Sztandar szczęścia pełnego blasku „na maszt wciągamy raz na jakiś czas, gdy żagle marzeń wiodą do brzegu, a cel w oddali już woła nas”. Natomiast Sztandar Ofelii
jest „zrobiony z szat, które przebił sztylet Hamleta”. Grechuta odmalowuje przed nami szekspirowską inscenizację z ofiarą nieszczęsnego bohatera w roli głównej:
„Oby w przyszłości żadna dziewczyna nie miała tego brzemienia nosić…”
 
Cykl „Sztandarów Hasiora” (tzn. tych fragmentów, które zostały zarejestrowane dla programu telewizyjnego) zamyka odśpiewany w duecie Sztandar przewodnika, tym razem samego Hasiora, wymienionego z nazwiska. „Zawieś go w siódmym niebie”? Okazuje się, że naczelnym tematem i tego cyklu jest… nadzieja.
 
Od początku lat 80-tych ważnym wątkiem twórczości Marka Grechuty było pisanie muzyki dla teatru (dwa wcześniejsze albumy zawierały zapis licznych przedstawień).
Tym razem proponujemy wybrane fragmenty z telewizyjnej inscenizacji Homera –„Iliada – pojedynek szybkonogiego Achilla z boskim Hektorem” (TVP Kraków).
 
W 1969 roku Marek Grechuta z rodziną wyjechał na wczasy do Bułgarii – spędził je w Sozopolu, który wywarł na artyście niezatarte wrażenie. Dokładnie w dziesięć lat później Grechuta odbył tournee po tym kraju. Kiedy więc w Piwnicy pod Baranami zorganizowano „Wieczór bułgarski”, chętnie wziął w nim udział, zaś żartobliwy („tu Sozopol, niepotrzebny nam Asprokol”) Sozopol okazał się przebojem tej imprezy.
 
Impresja ze starożytnego bułgarskiego miasta otwiera w naszej reedycji mini-cykl tematyczny, jakim są piosenki o miastach (w twórczości poetyckiej Marka Grechuty reprezentuje to zjawisko wybór „Niezwykłe miejsca”, gdzie odnajdujemy też wiersze o Krakowie oraz impresje z podróży do Australii). Pierwszy raz ukazuje się na płycie romantyczna Wenecja, gdzie „na dwoje jest ulica”. Pointa piosenki podkreśla ironię losu, który sprawia, że zgubą cudownego miasta jest… jego największa atrakcja: „Wenecję chłonie lustro wód, które jest jej ozdobą”.
 
Najbardziej znanym utworem z tej serii jest niewątpliwie Lanckorona – chętnie wykonywana przez artystę na koncertach nostalgiczna ballada o podkrakowskim miasteczku, które staje się tu alegorią „azylu”, schronienia przed przemijaniem.
 
Dziesiątą edycję w serii ŚWIECIE NASZ zamyka perła z archiwów Piwnicy pod Baranami: porywająca, koncertowa interpretacja Pieśni wigilijnej, z udziałem trzech wokalistek i poprzedzona zapowiedzią samego Piotra Skrzyneckiego. Dzięki naszemu odkryciu pieśń ta wróciła do miejsca swych narodzin, a my powracamy do trzech żywiołów „krajobrazu pełnego nadziei”. Są nimi wiara, nadzieja i miłość.
 
Daniel Wyszogrodzki



KRAJOBRAZ PEŁEN NADZIEI
(1989)
 
  1. Pamięci wierszy                             
  2. Nieoceniona                                  
  3. Miłość drogę zna                          
  4. Takiej miłości nam życzę                
  5. Tajemniczy uśmiech                       
  6. Krajobraz pełen nadziei                 
  7. Pieśń wigilijna                                
  8. Pieśń dla ludzi plonów                   
  9. Żyj tą nadzieją                              
10. Najdłuższa pora dnia                     
 
DODATKOWE NAGRANIA
 
11. Sztandar Ikara                              
12. Sztandar szczęśliwej drogi 
13. Sztandar szczęścia                        
14. Sztandar Ofelii                              
15. Sztandar błękitu                            
16. Sztandar przewodnika                  
17. Iliada I *                                      
18. Iliada II *                                     
19. Sozopol                                       
20. Wenecja                                      
21. Lanckorona                                  
22. Pieśń wigilijna *                             
 
* Tylko na CD