Odszedł od nas jeden z najwybitniejszych polskich Artystów – Marek Grechuta. 

Sześćdziesięcioletni Marek Grechuta zmarł w poniedziałek, 9 października w Krakowie. Na polskiej scenie muzycznej pozostawił po sobie puste miejsce, którego nikt już chyba nie będzie w stanie zapełnić.

Marek Grechuta należał do grona najwybitniejszych polskich artystów XX i początków XXI wieku – był piosenkarzem, pianistą, kompozytorem i aranżerem, poetą, a także malarzem.

Urodził się w Zamościu w 1945 roku. Od dzieciństwa uczył się gry na fortepianie. Ukończył architekturę na Politechnice Krakowskiej. Na przełomie lat 1966/67 założył wraz z kolegą ze studiów, Janem Kantym Pawluśkiewiczem, kabaret o nazwie Anawa (od francuskiego en avant – naprzód), który przekształcił się w zespół muzyczny.

Marek Grechuta & Anawa debiutowali jesienią 1967 roku na VI Festiwalu Piosenki Studenckiej w Krakowie, gdzie Tango Anawa zostało uznane za najlepszą piosenkę, a Marek Grechuta zajął drugie miejsce w kategorii wokalistów (za Marylą Rodowicz).

Już pierwsza płyta formacji – „Serce” – zademonstrowała jej niepowtarzalny styl, nadający poetyckim tekstom „neoromantyczną” oprawę muzyczną. Występ zespołu na VII KFPP w Opolu (w 1969 roku) zaowocował nagrodą TVP za utwór "Wesele". Wykonanie legendarnego "Korowodu" (Opole’71) przyniosło Grechucie i zespołowi Grand Prix oraz nagrodę MKiS. Po nagraniu dwóch płyt długogrających z Anawa, Marek Grechuta rozpoczął karierę jako solista – towarzyszyła mu grupa WIEM (czyli „W Innej Epoce Muzycznej”). Powstały dwa kolejne albumy, po czym doszło do odnowienia współpracy Grechuty z Pawluśkiewiczem. Jej rezultatem był musical „Szalona lokomotywa” do tekstów Witkacego. Pochodzący z tego dzieła utwór "Hop szklankę piwa" przyniósł Grechucie kolejne Grand Prix w Opolu (w 1977 roku).

Od tamtej pory najczęściej pracował sam, pisząc coraz więcej tekstów, a w występach towarzyszyła mu odmładzana i odnawiana co kilka lat formacja Anawa. Marek Grechuta dokonał nagrań w duetach z Marylą Rodowicz (m.in. frywolny "Gaj" do słów Agnieszki Osieckiej) oraz Teresą Haremzą (m.in. Muza pomyślności i Głos).

Artysta poświęcił się także dziełom tematycznym – stworzył muzykę do wierszy Tadeusza Nowaka (widowisko „Zapach łamanego w rękach chleba”, wydane później na płycie „Pieśni do słów Tadeusza Nowaka”) oraz cykl „Śpiewające obrazy” (do własnych wierszy, zainspirowanych dziełami malarskimi). Razem z Krystyną Jandą prezentował widowisko telewizyjne „W malinowym chruśniaku” oparte na erotykach Bolesława Leśmiana. Skomponował też muzykę do licznych przedstawień teatralnych (m.in. „Otello”, „Niebezpieczne związki”) oraz filmów (m.in. „Tumor Witkacego”).

Jest autorem wielu piosenek dla dzieci i cyklu pieśni „Dziesięć ważnych słów” (1994) –  „vademecum moralnego”, dedykowanego młodemu pokoleniu w czasach kryzysu wartości. Ostatni projekt Grechuty,  „Niezwykłe miejsca” z 2003 roku, to kolejny album tematyczny, którego inspiracją były podróże Artysty.

Marek Grechuta wielokrotnie wystawiał swoje prace malarskie na indywidualnych wystawach w kraju i za granicą. Wydał także tomiki poetyckie: „Na serca dnie” oraz „Krajobraz pełen nadziei” (teksty składające się na drugi ze zbiorów zainspirowały muzykę do albumu o tym samym tytule). Artysta zagrał epizodyczne role w dwóch filmach: „Polowanie na muchy” (reż. Andrzej Wajda) oraz „Tumor Witkacego” (reż. Grzegorz Dubowski) – sam jest bohaterem dokumentalnego portretu filmowego pt. „Z pamiętnika mej duszy” (reż. P. Aleksowski). Dał ponad trzy tysiące koncertów. Jego wspólne nagrania z zespołem Myslovitz zaowocowały utworem "Kraków", jednym z największych hitów 2003 roku. Do bogatej listy "złotych przebojów" Marka Grechuty dopisała się nowa piosenka "Kazimierz Dolny nad Wisłą" z albumu "Niezwykłe miejsca".

Marek Grechuta - wspólnie z firmą EMI Music Poland - zdecydował się na wydanie kompletnej dyskografii, zawierającej dodatkowo mnóstwo niepublikowanych wcześniej nagrań. Kilka albumów pojawiło się po raz pierwszy na CD. Reedycje 15. albumów ukazały się w 2005 roku pod wspólnym tytułem "Świecie nasz".  

15 grudnia 2001 Marek Grechuta odebrał od firmy Pomaton EMI pierwszą w swojej twórczości Złotą Płytę za album "Dni, których nie znamy", wydany w serii Złota Kolekcja, a sprzedany w nakładzie ponad 50 tysięcy egzemplarzy.

W 2006 roku na Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu odbył się koncert "Świat w obłokach" poświęcony twórczości Marka Grechuty. Największe przeboje Artysty zaśpiewali m.in. Anna Maria Jopek, Natalia Kukulska, Dorota Miśkiewicz, Maria Peszek, Maryla Rodowicz, Grzegorz Turnau, Zbigniew Wodecki i zespół Raz Dwa Trzy.
Organizatorzy Festiwalu uhonorowali Artystę Grand Prix za całokształt twórczości.

PEŁNA DYSKOGRAFIA

MAREK GRECHUTA & ANAWA (1970)
Stworzenie nowej formuły literacko-muzycznej niezależnej od trendów i wpływów
m.in. Niepewność, Wesele, Serce, Twoja postać, Nie dokazuj, Będziesz moją panią

KOROWÓD (1971)
Awangardowy przełom artystyczny i wyznaczenie nowych kierunków w muzyce
m.in. Świecie nasz, Ocalić od zapomnienia, Dni których nie znamy

DROGA ZA WIDNOKRES (1972)
Klasyk polskiego undergroundu – mariaż współczesnej poezji z jazzowym rytmem
m.in. Gdziekolwiek, Gdzieś w nas, Krajobraz z wilgą i ludzie, Jeszcze pożyjemy

MAGIA OBŁOKÓW (1974)
Rozbudowany, jazz-rockowy skład grupy WIEM, poezja i muzyka instrumentalna
m.in. Świat w obłokach, Godzina miłowania, A więc to nie tak, Spotkania w czasie

SZALONA LOKOMOTYWA (1978)
Dekadencki musical, wspólne dzieło Marka Grechuty i Jana Kantego Pawluśkiewicza
m.in. Hop szklankę piwa, Motorek, Oto ja – oto on, Ikar (udział Maryli Rodowicz)

PIEŚNI DO SŁÓW TADEUSZA NOWAKA (1979)
Niepowtarzalny muzyczny świat stworzony wokół wierszy tego wyjątkowego poety
m.in. Nie wiem o trawie, Chcę być pomylony, Gdzie ty jesteś (z Magdą Umer)

ŚPIEWAJĄCE OBRAZY (1982)
Autorski album tematyczny zainspirowany ulubionymi obrazami mistrzów
m.in. Modigliani, Van Gogh, Picasso, Degas, Manet i fragmenty muzyki do „Otella”

W MALINOWYM CHRUŚNIAKU (1984)
Wspólne wykonanie znanych erotyków Bolesława Leśmiana z Krystyną Jandą
m.in. W malinowym chruśniaku, Wyszło z boru, Zazdrośnicy, Zmienionaż po rozłące

WIOSNA – ACH TO TY (1986)
Urozmaicona porcja przebojowych piosenek oraz muzyki teatralnej i filmowej
m.in. Wiosna – ach to ty, Odkąd jesteś, Jarmark świata, Głos, Taniec z boa (inst.)

KRAJOBRAZ PEŁEN NADZIEI (1989)
Pełne filozoficznej zadumy pieśni artysty dojrzałego, sławiące miłość i tradycję
m.in. Nieoceniona, Tajemniczy uśmiech, Pieśń wigilijna, Pieśń dla ludzi plonów

PIOSENKI DLA DZIECI (1991)
Piękne melodie, proste aranżacje i wybitny walor wychowawczy (a do tego humor!)
m.in. Niechaj mnie Zośka o wiersze nie prosi, Jadę pociągiem prawdziwym

DZIESIĘĆ WAŻNYCH SŁÓW (1994)
Bezcenne vademecum adresowane do młodego pokolenia w dobie kryzysu wartości,
pieśni - drogowskazy: Ojczyzna, Wolność, Władza, Prawo, Natura, Sztuka, Miłość i in.

SERCE (1998)
Koncert galowy poświęcony twórczości Marka Grechuty i nowe interpretacje jego piosenek, m.in. Anna Maria Jopek, Hanna Banaszak, Grzegorz Turnau

NIEZWYKŁE MIEJSCA (2003)
Autorski album tematyczny, tym razem inspirowany podróżami artysty, m.in. Jak perła między wzgórzami (Kazimierz Dolny nad Wisłą), Moje miasto (Kraków)

GODZINA MIŁOWANIA (2005)
Nagrania archiwalne z lat 1967-1986, studyjne i koncertowe, m.in. Korowód (wersja radiowa), Historia pewnej podróży ("Zakazane piosenki", Gdynia '81)